لیست دامنه ها

 193365
 چشم «تصويب اولی» 
 فقه

چشم

چشم

چشم: از اعضاى بدن، داراى قوّه بينايى.

از آن در بابهاى طهارت، صلات، صوم، حج، اطعمه و اشربه، قصاص و ديات سخن رفته است.

طهارت: شستن داخل چشم در وضو واجب نيست. 1 باز بودن چشم هنگام شستن صورت در وضو مستحب است. 2

بستن چشمهاى ميّت پس از مرگ، مستحب3 و قرار دادن كافور در چشم او4 مكروه است.

صلات: كسى كه خوابيده نماز مى‏خواند و نيز كسى كه از به جا آوردن ركوع و سجود ناتوان است بنابر مشهور بايد با سر اشاره كند و با عدم امكان اشاره با سر، با بستن و باز كردن چشم، ركوع و سجود را به جا مى‏آورد؛ بدين صورت كه به قصد ركوع يا سجود، چشمهاى خود را مى‏بندد و به قصد بلند شدن از آن، آنها را باز مى‏كند. 5 گروهى گفته‏اند: هنگام سجده، فشار بيشترى بر پلكهاى خود بياورد. 6 بنابر تصريح برخى، در صورت عدم امكان اشاره با هر دو چشم با يكى اشاره مى‏كند. 7

بستن چشم در حال نماز كراهت دارد. 8 البتّه برخى، بستن چشم در حال ركوع را افضل دانسته و برخى ديگر، قائل به تخيير بين بستن و باز گذاشتن شده‏اند؛ ليكن نظر مشهور استحباب نگاه كردن به ميان دو پا هنگام ركوع است. 9 التفات به راست و چپ با چشم در نماز مكروه است. 10

صوم: دارو ريختن در چشم و نيز سرمه كشيدن آن در صورتى كه مزه يا بوى آن به حلق برسد در حال روزه مكروه است11) ر سرمه (.

حج: قربانى در حج بايد تامّ باشد و قربانى ناقص، مانند حيوان يك چشم كفايت نمى‏كند. 12

اطعمه و اشربه: بنابر قول منسوب به مشهور، خوردن حدقه) سياهى (چشم حيوان حلال گوشت حرام است. برخى، آن را مكروه مى‏دانند. 13

قصاص: اگر كسى به عمد، چشم ديگرى را از بين ببرد، مجنىّ عليه حقّ قصاص دارد و مى‏تواند چشم جانى را از بين ببرد، هرچند جانى بيش از يك چشم نداشته باشد و با قصاص آن كور گردد. 14

اگر فردى كه هر دو چشمش سالم است، چشم سالم شخصى را - كه يك چشمش به آفتى از جانب خدا يا مادرزاد كور است - از بين ببرد، مجنى عليه مى‏تواند يك چشم جانى را از بين ببرد؛ ليكن در اينكه استحقاق نصف ديه را نيز دارد يا نه، اختلاف است. بر قول اوّل ادعاى اجماع شده است. امّا اگر نابينايىِ يك چشم او بر اثر جنايت جانى ديگرى باشد، وى جز قصاص يك چشم جانى حقّ ديگرى ندارد. 15

اگر كسى چشم نابيناى ديگرى را از بين ببرد، چشم سالم وى در مقابل آن قصاص نمى‏شود، ليكن ديه آن را بايد بپردازد. 16 اگر جانى چشم كسى را با دستش در آورد، مجنىّ عليه حقّ مقابله به مثل دارد. 17

ديات: ديه دو چشم، ديه كامل و ديه يك چشم نصف آن است. 18 اگر كسى، چشم سالم ديگرى را - كه چشم ديگرش مادرزاد يا به آفتى، همچون صاعقه نابينا است - از بين ببرد، ديه كامل بر عهده‏اش مى‏آيد؛ ليكن اگر منشأ نابينايى چشم ديگر مجنىّ عليه، جنايت فردى ديگر يا - بنابر تصريح برخى - قصاص باشد، بنابر قول مشهور تنها نصف ديه بر عهده جانى مى‏آيد. برخى در اين صورت نيز قائل به ثبوت ديه كامل شده‏اند. 19

ديه از بين بردن چشم نابينا بنابر مشهور يك سوم ديه چشم سالم است. 20 ديه از بين بردن چشم حيوان متعلّق به ديگرى به قول برخى قدما، يك چهارم21 و به قول برخى ديگر نصف قيمت آن در يك چشم و تمام قيمت آن در هر دو چشم است؛ 22 ليكن نظر مشهور، ثبوت ارش) ر ارش (است. 23

) ر نگاه () ر بينايى (

1. العروة الوثقى 3 352. 2 355 1. جواهر الكلام 5 247. 4 23 4. الحدائق الناضرة 80 - 79 8؛ رياض المسائل 6 376 3. العروة الوثقى 482 - 481 2؛ مستمسك العروة 7 124 6. كتاب الصلاة) شيخ انصارى (8 252 - 251 1.

جواهر الكلام 9 92 /11. بحار الانوار 10 191 - 190 /84. العروة الوثقى 12 588. 11 36 /3. جواهرالكلام 349 - 348 /36. 13 139 /19؛ مختلف الشيعة 14 315 - 313 /8. جواهر الكلام 369 - 368. 15 367 /42؛ مبانى تكملة المنهاج 16 163 /2. جواهر الكلام 19 181 /43. 18 361. 17 371 /42. مبانى تكملة المنهاج 20 275 /2. جواهر الكلام 21 186 - 185 /43. النهاية/ 22 781. الخلاف 23 397 /3. جواهر الكلام 114 - 113 /37 و 391 /43.

1-نا بينايي چشم شاهد قتل امام حسين (ع) به وسيله حضرت محمد صلي الله عليه و آله (احقاق الحق و ازهاق الباطل؛جلد 11 ؛صفحه 552)
2-شفاي چشم در امام علي عليه السلام به خاطر مسح حضرت محمد صلي الله عليه و آله (احقاق الحق و ازهاق الباطل؛جلد 17 ؛صفحه 132)
3-زكات چشم در حديث امام جعفر صادق عليه السلام (المحجة البيضاء في تهذيب الإحياء؛جلد 2 ؛صفحه 120)
4-حديث امام موسى كاظم عليه السلام درباره ضعف چشم به سبب اطاله موي سر (ترجمه بحار الانوار(جلد شانزده) آداب معاشرت؛جلد 3 ؛صفحه 57)
5-آيات درباره بيماري دل(قلب) و چشم و گوش (ترجمه بحار الانوار(جلد شصت وهفت و شصت وهشت) اخلاق اسلامي؛جلد 1 ؛صفحه 26)
6-تفكر در خلقت چشم (جامع السعادات؛جلد 1 ؛صفحه 213)
7-واجبات مربوط به چشم (حقائق المعرفة في علم الکلام؛جلد 1؛صفحه 288)
8-موارد محرمات چشم (حقائق المعرفة في علم الکلام؛جلد 1؛صفحه 288)
9-موارد واجبات چشم (حقائق المعرفة في علم الکلام؛جلد 1؛صفحه 288)
10-تفكر در چشم و گوش انسان (كيمياى سعادت؛جلد 2 ؛صفحه 514)
11-تفكر در كيفيت چشم (معراج السعادة؛جلد 1 ؛صفحه 151)