لیست دامنه ها

 179
 آتش جهنم «تصویب نهایی» 
 کلام اسلامي

آتش جهنم

(از عذاب‌هاي گنهکاران در عالم آخرت)

آتش جهنم يا آتش دوزخ برگردان فارسي "نار جهنم" است. نار از ماده "ن، و، ر"، و دلالت بر ضوء (پرتو يا شعاع نور) ، روشنايي، اضطراب، جنبش و ناآرامي دارد. گفته شده: اشتقاق واژه نور از اين ماده به جهت دلالت آن بر روشنايي است؛ و اشتقاق واژه نار به سبب دلالت آن بر اضطراب و ناآرامي است. برخي گفته‌اند ماده "ن، و، ر" تنها دلالت بر ضياء و روشنايي دارد؛ ولي چون نور و حرارت متلازمند، هنگامي که توجه به ضوء و روشنايي آن شود، به آن نور گفته مي‌شود و زماني که توجه به حرارت آن باشد به آن نار اطلاق مي‌شود (التحقيق فى كلمات القرآن، ج 12، ص 278) .

نار در معناي آتش، جسم لطيف نافذ، شعله آتش، زبانه و لهيب آتش، حرارت، حرارت شديد و جوهر لطيف سوزاننده بکار رفته است (التعريفات، ص 105؛ التحقيق فى كلمات القرآن، ج 12، ص 278؛ المفردات فى غريب القرآن، ص 508) . اين واژه 145 بار در قرآن مجيد بکار رفته که در غالب موارد به معني آتش دوزخ است.

جهنم در اصطلاح کلامي جايي است در جهان آخرت که مجرمان و کافران در آنجا به انواع عذاب عقوبت مي‌شوند (لاهيجي، سرمايه ايمان، ص156) و آتش جهنم آتشي است که در جهنم براي عذاب گنهکاران و کفار تدارک ديده شده است. اصطلاح نار جهنم در قرآن بکار رفته است: إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَ الْمُشْرِكِينَ فِي نارِ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أُولئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِية (بينة آيه 6) .

از آنجا که آتش يکي از شايع ترين، فراگير ترين و قابل فهم ترين عذاب هايي است که در جهنم وجود دارد و جهنميان يا بوسيله خود آتش و يا چيزهايي که با آتش گداخته و سوزان شده‌اند عذاب مي‌شوند، در موارد بسيار از جهنم با نام آتش (نار) ياد شده و آن را يکي از نام‌هاي دوزخ دانسته‌اند (الاعتقادات، ص 76؛ الاضحويه، ص 27) .

بحث از آتش جهنم به عنوان يکي از راه‌ها و وسايل عذاب الاهي در عالم آخرت در بخش ثواب و عقاب و در مبحث معاد (شرح المقاصد في علم الكلام، ج 5، ص 107- 125؛ كشف المرادفى شرح تجريدالاعتقاد، ص 426؛ حق اليقين، ص 491؛ معادشناسى، ج 10، ص 229؛ الاضحويه، ص21- 30) و يا مبحث وعد و وعيد (شرح الاصول الخمسة، ص 418و436؛ علم اليقين فى اصول الدين، ج 3، ص 1259) مطرح مي‌شود. هرچند پيرامون اصل استحقاق عقاب بحث عقلي راه دارد، اما بحث از انواع عذاب و اوصاف و کيفيات آن کاملا نقلي است و به همين سبب بيش تر در آثار حديثي محض و کتب کلامي ـ روايي و با استناد به آيات و روايات به آن پرداخته‌اند. و در کتب کلامي رايج، به طرح مباحث کلي پيرامون جهنم و بهشت بسنده شده است (الاعتقادات، ص 76؛ كشف المراد، ص 426؛ شرح المقاصد، ج 5، ص 117- 125؛ شرح المواقف، ج 8، ص 301؛ كلم الطيب، ص 749و758و797) .

خصوصيات آتش جهنم:

در آيات و روايات- و به تبع در کتب کلامي و تفسيري- خصوصيات و اوصافي براي آتش جهنم بيان شده که به برخي اشاره مي‌شود:

1. داراي حرارت شديد: "قُلْ نارُ جَهَنَّمُ اَشدُّ حَرّاً... " (توبه    81) "بگو آتش دوزخ گرمتر است... " امام صادق (ع) مي‌فرمايد: "اين آتش شما، جزئي از هفتاد جزء از آتش دوزَخ است كه هفتاد مرتبه با آب خاموش شده، باز شعله ور گرديده و اگر چنين نبود، هيچ انساني قدرت تحمّل آن را نداشت؛ يعني نمي‌توانست در كنار آن قرار گيرد" (بحار الأنوار ج 8، ص 288) .

2. به خاموشي نمي‌گرايد و شعله آن کم نمي‌گردد، بلکه زايندگي دارد: آتش جهنم آتشى است که از اعتقادات باطل، انجام گناهان و متابعت شهوات که به صورت ملکه در آمده و با جان شخص متحد شده‌اند، توليد مي‌گردد (مخزن العرفان، ج‏1، ص: 178) و شايد اشاره به همين دارد قول حق عز و جل مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّما خَبَتْ زِدْناهُمْ سَعيراً ذلِكَ جَزاؤُهُمْ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِآياتِنا... (إسراء آيه 97- 98) ؛ جايگاهشان دوزخ است هر زمان آتش آن فرونشيند، شعله وشراره تازه‏اى بر آنان مى‏افزاييم‏ اين كيفر آن هاست، بخاطر اين كه نسبت به آيات ما كافر شدند. شايد مقصود اين باشد که هر وقت آتش از ظاهر آن‌ها فرو نشست و از حيث بدن قدرى راحت شدند خداوند مستولى مي‌گرداند بر آن‌ها فکر در حال و عاقبت خودشان و پشيمانى از کرده‌هاى خود که چگونه خود را از سعادت محروم نموديم اگر عمل نيک نموده بوديم چه قدر خوشبخت و نيک عاقبت بوديم و بفيض کامل و به درجات عاليه مي‌رسيديم و عذاب معنوى که در اثر نافرمانى مترتب مي‌گردد، َبسيار شديدتر از عذاب جسمانى است.

3. تاريک و ظلماني است: در تفسير على بن ابراهيم از ابو بصير نقل شده که گفت از ابو عبد الله (ع) پرسيدم که يا ابن رسول الله مرا بترسان که قلب من سخت شده است. آن حضرت گفت: ‌اى محمد، آماده زندگى طولانى شو. که جبرييل نزد پيامبر (ص) آمد با چهره‌اى گرفته آمد و حال آن که پيش از اين با قيافه‌اى شادمان مى‌آمد. پيامبر (ص) از او پرسيد: چرا امروز اين گونه چهره ات گرفته است؟ گفت: يا محمد. ديگر دمهايى را که در آتش جهنم مى‌دمند خاموش کرده ام پيامبر پرسيد که دمهاى آتش جهنم چيستند؟ گفت: يا محمد، خداى عز و جل فرمود تا در آتش دميدند مدت هزار سال تا رنگش سفيد شد. سپس هزار سال ديگر در آن دميدند رنگش سرخ شد، هزار سال ديگر در آن دميدند رنگش سياه شد. پس اکنون سياه و تاريک است. اگر قطره‌اى از آن ضريع در آب مردم دنيا بچکد همه مردم از گند آن خواهند مرد و اگر يک حلقه از آن زنجير که هفتاد ذراع طول آن است در دنيا افتد دنيا از حرارت آن ذوب خواهد شد و اگر يکى از شلوارهاى اهل جهنم ميان آسمان و زمين آويخته شود، مردم دنيا از بوى آن خواهند مرد (حق اليقين، ص 499) .

امام سجاد (ع) در ضمن دعاى بعد از نماز شب، در مقام مناجات به درگاه حضرت ذو الجلال عرض مي‌كند: اللَهُمَّ إنِّى أَعُوذُ بِكَ.... مِنْ نَارٍ نُورُهَا ظُلْمَةٌ؛ بار پروردگارا! من پناه مى‏برم به تو... از آتشى كه نورش ظلمت است (الصحيفة السجادية (الكامله) ، ص 174) .

4. پاره‌اى از آن پاره ديگرش را مي‌خورد، و برخى از آن بر برخى ديگر حمله ور مي‌شود:

حضرت امام سجاد (ع) در ضمن دعاى بعد از نماز شب، در مقام مناجات به درگاه حضرت ذو الجلال عرض مي‌كند: اللَهُمَّ إنِّى أَعُوذُ بِكَ مِنْ نَار.... يأْكُلُ بَعْضَهَا بَعْضٌ، وَ يصُولُ بَعْضُهَا عَلَى بَعْضٍ. بار پروردگارا! من پناه مى‏برم به تو... از آتشى كه پاره‌اى از آنرا پاره ديگر بخورد، و برخى از آن بر برخى ديگر حمله ور شود (الصحيفة السجادية (الكامله) ، ص 174)

5. به سوي خويش مي‌خواند و گويا و بيناست‏: اين شعله سوزان کسانى را که پشت به فرمان خدا کردند و از اطاعت او روى گردان شدند صدا مى‌زند و به سوى خود مى‌خواند: تَدْعُوا مَنْ أَدْبَرَ وَ تَوَلَّى (معارج آيه 17) ؛ و كسانى را كه به فرمان خدا پشت كردند، صدا مى‏زند. اِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيظاً وَ زَفيراً (فرقان آيه 12) ؛ هنگامى كه اين آتش آنان را از مكانى دور ببيند، صداى وحشتناك و خشم آلودش را كه با نفس‏زدن شديد همراه است مى‏شنوند.

6. هيزم آن، مردم و سنگ‌ها هستند: يا أَيهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْليكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَة (تحريم آيه 6) ؛ ‌اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد خود و خانواده خويش را از آتشى كه هيزم آن انسان‌ها و سنگ است، نگه داريد. و نيز آيه 10 سوره آل عمران و آيه 24 سوره بقره.

وقود به معناى آتشگيره يعنى ماده قابل اشتعال مانند هيزم است؛ به اين ترتيب آتش دوزخ مانند آتش‌هاى اين جهان نيست، شعله‏هاى آن از وجود خود انسان‌ها و از سنگ‌ها زبانه مى‏كشد. بعضى از مفسران حجارة را به همان سنگ هايى كه مشرکان به عنوان بت مى‏تراشيدند و مى‏پرستيدند، تفسير كرده‏اند؛ به اين نشان كه در جاى ديگر فرموده: إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ (أنبياء آيه 98) ؛ شما و آنچه مى‏پرستيد هيزم جهنميد. چون كلمه حصب نيز به همان معنى وقود است (الميزان في تفسير القرآن، ج 1، ص 90)

7. بر اهل جهنم احاطه دارد: آتش جهنم همه وجود جهنميان از ظاهر و باطن را فرا مي‌گيرد و راه گريز و روزنه‌اي به خارج ندارند. عَلَيهِمْ نارٌ مُؤْصَدَة (بلد آيه 20) ؛ آتشى مستولى بر آنان است كه از هر سو احاطه‏شان مى‏كند.

8. از دل‌ها سرمى‏زند و در قلب نفوذ دارد: نارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ الَّتي‏ تَطَّلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَة (همزة آيه 6- 7) ؛ آتش برافروخته الهى است‏، آتشى كه از دل‌ها سرمى‏زند. آتش دنيا ظاهر بدن را مى‏سوزاند و از آن جا به تدريج به درون سرايت مي‌کند؛ ولى آتش آخرت روح و دل را هم همراه ظاهر بدن مى‏سوزاند و شعله‌هاى آن از درون وجود خود انسان‌ها زبانه مى‌کشد و از باطن به ظاهر سرايت مي‌نمايد (مخزن العرفان، ج‏1، ص 178) .

9. فرشتگان خشن و سخت گير بر آن گماشته شده‌اند: يا أَيهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْليكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَيها مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا يعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يفْعَلُونَ ما يؤْمَرُونَ (تحريم آيه 6) ؛ ‌اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد خود و خانواده خويش را از آتشى كه هيزم آن انسانها و سنگهاست نگه داريد آتشى كه فرشتگانى بر آن گمارده شده كه خشن و سختگيرند و هرگز فرمان خدا را مخالفت نمى‏كنند و آنچه را فرمان داده شده‏اند (به طور كامل) اجرا مى‏نمايند.

فرشتگان غلاظ فرشتگانى هستند كه خشونت عمل دارند، (چون فرشتگان مثل آدميان قلب مادى ندارند تا متصف به خشونت و رقت شوند) ، كلمه شداد هم جمع شديد است، كه به معناى نيرومند در تصميم و عمل است. منظور از غلاظ و شداد اين است كه فرشتگان نامبرده ملازم آن ماموريتى هستند كه خداى تعالى به آنان داده، و غير از خدا و اوامرش هيچ عامل ديگرى از قبيل رقت و ترحم و امثال آن در آنان اثر نمى‏گذارد، هر چه را مامور باشند مو به مو اجرا مى‏كنند، بدون اينكه چيزى از خود آنان فوت شود، و يا به خاطر ضعف و خستگى از ماموريت كم كنند (الميزان في تفسير القرآن، ج 19، ص 334) .

10. با داشتن "علم اليقين" در همين دنيا قابل شهود است: كَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيقينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحيمَ ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَينَ الْيقينِ (تكاثر آيه 5- 7) ؛ آن چنين است، اگر آنها بعلم اليقين بدانند هر آينه مى‌بينند جهنم را پس از آن هر آينه مي‌بينند بعين اليقين.

اقسام آتش جهنم

در قرآن از آتش جهنم با نام هايي همچون سعير (ملک آيه 10 و 11) ، حطمة (همزة آيه 4 و 5) و هاوية (قارعه آيه 9) ياد شده است که دلالت دارد هر يک آتشي خاص و خاصيتي مخصوص به خود دارد (؟) . برخي معتقدند براي هر يک از طبقات جهنم آتشي مخصوص همان طبقه است که با آتش ساير طبقات متفاوت است (مخزن العرفان، ج‏1، ص 180- 182) .

همچنين به اعتباري ديگر آتش اخروى دو قسم دانسته شده:

1. نار جحيم: آتشى است که از متابعت هواهاى نفسانى شراره مي‌نمايد و پوست بدن را مي‌سوزاند؛ قرآن اشاره به اين دارد آنجا که مي‌فرمايد: إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا بِآياتِنا سَوْفَ نُصْليهِمْ ناراً كُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيرَها لِيذُوقُوا الْعَذابَ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَزيزاً حَكيما (نساء آيه 56) ؛ كسانى كه به آيات ما كافر شدند بزودى آنها را به آتشى درآوريم كه هر گاه پوست تنشان پخته شود و بسوزد آنان را پوستهاى ديگرى جايگزين سازيم تا عذاب را بچشند، كه خدا تواناى بى‏همتا و داناى استواركار است.

2. نار الله: اين قسم- که حرارت و سوزندگى آن شديدتر است- ويژه منافقين و کافرين است و همچنين محجوبين از حق تعالى که استعداد داشتند خود را به درجات عاليه برسانند ولي خود را محروم نمودند و محروميت آن‌ها آتشى است که در قلب آن‌ها نفوذ مي‌کند (مخزن العرفان، ج‏1، ص 180) .

برخي ديگر آتش جهنم را به آتش معقول و آتش محسوس تقسيم کرده‌ و براي هر يک مبدأ خاص و آثار متفاوت شمرده‌اند (رسائل فيض كاشاني، ص 61) .

نيز ر.ک: جهنم

 

common side effects of viagra viagra for sale uk viagra to buy online
1-الاعتقادات؛ صفحه 76
2-التحقيق فى كلمات القرآن؛ جلد 12 ؛صفحه 278، 3-صفحه 281
4-التعريفات؛ صفحه 105
5-الصحيفة السجادية (الكامله)؛ صفحه 174
6-القرآن الكريم؛ سوره 101 ؛ آيه 8 تا 11
7-القرآن الكريم؛ سوره 102 ؛ آيه 5 تا 7
8-القرآن الكريم؛ سوره 104 ؛ آيه 6 تا 7
9-القرآن الكريم؛ سوره 17 ؛ آيه 97 تا 98
10-القرآن الكريم؛ سوره 2 ؛ آيه 24
11-القرآن الكريم؛ سوره 21 ؛ آيه 98
12-القرآن الكريم؛ سوره 25 ؛ آيه 12
13-القرآن الكريم؛ سوره 3 ؛ آيه 10
14-القرآن الكريم؛ سوره 4 ؛ آيه 56، 15-آيه 97
16-القرآن الكريم؛ سوره 66 ؛ آيه 6
17-القرآن الكريم؛ سوره 70 ؛ آيه 17
18-القرآن الكريم؛ سوره 90 ؛ آيه 20
19-القرآن الكريم؛ سوره 98 ؛ آيه 6
20-المفردات فى غريب القرآن؛ صفحه 508
21-الميزان في تفسير القرآن؛ جلد 1 ؛صفحه 90
22-الميزان في تفسير القرآن؛ جلد 19 ؛صفحه 334
23-الميزان في تفسير القرآن؛ جلد 20 ؛صفحه 351
24-النهاية فى غريب الحديث؛ جلد 1 ؛صفحه 233
25-حق اليقين؛ صفحه 491، 26-صفحه 499
27-رسائل فيض كاشاني؛ صفحه 61
28-شرح الاصول الخمسة؛ صفحه 418، 29-صفحه 436
30-شرح المقاصد في علم الكلام؛ جلد 5 ؛صفحه 107 تا 125 ، 31-صفحه 117 تا 125
32-شرح المواقف؛ جلد 8 ؛صفحه 301
33-علم اليقين فى اصول الدين؛ جلد 3 ؛صفحه 1259
34-فرهنگ علم كلام؛ صفحه 112، 35-صفحه 97
36-فرهنگ معارف اسلامى؛ جلد 3 ؛صفحه 198، 37-صفحه 1981
38-قاموس قرآن؛ جلد 3 ؛صفحه 85
39-كتاب سليم بن قيس؛ صفحه 169، 40-صفحه 404، 41-صفحه 439
42-كشف المراد فى شرح تجريد الاعتقاد؛ صفحه 426
43-كلم الطيب درتقرير عقايد اسلام؛ صفحه 749، 44-صفحه 758، 45-صفحه 797
46-لسان العرب؛ جلد 12 ؛صفحه 112
47-معادشناسى؛ جلد 10 ؛صفحه 229، 48-صفحه 230
1-عفت حضرت فاطمه عليها السلام علت نجات ذريه حضرت فاطمه (س) از آتش جهنم (احقاق الحق و ازهاق الباطل؛جلد 10 ؛صفحه 123)
2-حديث حضرت محمد صلي الله عليه و آله درباره حرمت آتش جهنم بر حضرت فاطمه عليها السلام (احقاق الحق و ازهاق الباطل؛جلد 19 ؛صفحه 57)
3-حديث حضرت محمد صلي الله عليه و آله درباره حرمت آتش جهنم بر ذريه حضرت فاطمه (س) (احقاق الحق و ازهاق الباطل؛جلد 19 ؛صفحه 58)
4-سكرات مرگ براي عاصي با رؤيت آتش جهنم (المحجة البيضاء في تهذيب الإحياء؛جلد 8 ؛صفحه 260)
5-آيه 102 آل عمران درباره نجات مؤمنان از آتش جهنم (امدادهاى غيبى در زندگى بشر؛جلد 1؛صفحه 83)
6-حديث حضرت زكريا عليه السلام درباره آتش جهنم (بحرالمعارف؛جلد 1 ؛صفحه 130)
7-آوارگي حضرت يحيى عليه السلام به خاطر خوف از آتش جهنم (بحرالمعارف؛جلد 1 ؛صفحه 130)
8-حديث درباره شرح كيفيت آتش جهنم توسط جبرئيل براي حضرت محمد صلي الله عليه و آله (ترجمه بحار الانوار(جلد شصت وهفت و شصت وهشت) اخلاق اسلامي؛جلد 1 ؛صفحه 403)
9-آيات درباره انذار مؤمنان از آتش جهنم و تبشير به بهشت (ترجمه بحار الانوار(جلد شصت وهفت و شصت وهشت) اخلاق اسلامي؛جلد 2 ؛صفحه 178)
10-كيفيت تخفيف آتش جهنم براي مؤمنان (حادي الارواح الي بلاد الافراح؛جلد 1؛صفحه 258)
11-حديث حضرت محمد صلي الله عليه و آله درباره آخرين انسان در آتش جهنم (حادي الارواح الي بلاد الافراح؛جلد 1؛صفحه 274)
12-توصيف آتش جهنم (حق اليقين فى معرفة اصول الدين؛جلد 2 ؛صفحه 168)
13-آيات درباره آتش جهنم (حق اليقين فى معرفة اصول الدين؛جلد 2 ؛صفحه 168)
14-حديث درباره توصيف آتش جهنم (حق اليقين فى معرفة اصول الدين؛جلد 2 ؛صفحه 168)
15-حديث امام جعفر صادق عليه السلام درباره آتش جهنم (حق اليقين فى معرفة اصول الدين؛جلد 2 ؛صفحه 170)
16-حديث امام محمد باقر عليه السلام درباره مكث طويل در آتش جهنم (حق اليقين فى معرفة اصول الدين؛جلد 2 ؛صفحه 172)
17-حديث امام محمد باقر عليه السلام درباره آتش جهنم براي مشركان (حق اليقين فى معرفة اصول الدين؛جلد 2 ؛صفحه 175)
18-حديث امام موسى كاظم عليه السلام درباره آتش جهنم براي كافران (حق اليقين فى معرفة اصول الدين؛جلد 2 ؛صفحه 175)
19-حديث امام علي عليه السلام درباره زجر آتش جهنم (حق اليقين فى معرفة اصول الدين؛جلد 2 ؛صفحه 176)
20-ديدگاه ابن بابويه ، محمد بن علي ، - 381ق. درباره آتش جهنم (حق اليقين فى معرفة اصول الدين؛جلد 2 ؛صفحه 177)
21-ديدگاه مفيد ، محمد بن محمد ، 336 - 413ق. درباره آتش جهنم (حق اليقين فى معرفة اصول الدين؛جلد 2 ؛صفحه 177)
22-حديث حضرت محمد صلي الله عليه و آله درباره سختي آتش جهنم (شرح چهل حديث؛جلد 1؛صفحه 23)
23-خاموشي آتش جهنم بر دعا براي برادر مؤمن (شرح حديث جنود عقل و جهل؛جلد 1؛صفحه 46)
24-امنيت اولياء الله از آتش جهنم (شرح حديث جنود عقل و جهل؛جلد 1؛صفحه 46)
25-حديث حضرت محمد صلي الله عليه و آله درباره كيفيت آتش جهنم (عين الحياه؛جلد 2 ؛صفحه 51)
26-زبان و آتش جهنم (كتاب الزهد؛جلد 1 ؛صفحه 10)
27-فَرق آتش دنيا با آتش جهنم (كتاب الزهد؛جلد 1 ؛صفحه 101)
28-جايگاه همّام در آتش جهنم (كتاب الزهد؛جلد 1 ؛صفحه 96)
29-شفاعت ملائكه براي موحد در آتش جهنم (كتاب الزهد؛جلد 1 ؛صفحه 98)
30-شفاعت مؤمنين صالح براي موحد در آتش جهنم (كتاب الزهد؛جلد 1 ؛صفحه 98)